Preživljavanje civilizacija

Vizantijsko carstvo i pravoslavlje bile su dve sile koje su ostavile svoj neizbrisiv trag u istorijskom toku Krita. Samo u Hanji je sačuvano više od 300 vizantijskih crkava. Ranohrišćanska  bazilika Suje i bazilika Almiride sa izuzetnim mozaičnim podovima i Rotonda ili crkva Arhangela Mihaila (6. vek) u Episkopi- Kisamos sa svojim jedinstvenim i impresivnim arhitekturama i više od pet slojeva ikonogradnje, crkva Agiosa Nikolasa (11. vek) u Kiriakoseli- Apokoronu, Monastira ili Panagia Zerviotisa (12. vek) u Stilo i crkva Agiosa Georgiosa (1243) u Alikianosu, čija je ikonografija pripisana Pavlosu Provatasu (1430) koja je jedna od najznačajnijih crkvenih spomenika regije.

Crkva Agiosa Georgisa (1314) u Komitadesu- Sfakija, Bogorodica u Kakodikiji-Selino, Arhangela Mihaila (14. vek) u Aradeni- Sfakija i u Sirakini- Selino kao i još desetine crkava i kapela koje će ne samo privući pažnju posetilaca nego ga i dirnuti: manastiri postoje na Kritu još od prvog vizantijskog perioda pre 824 godine.
Najvažniji su osnovani na Akrotiriu, manastir Svetog Trojstva ili Tzagarolon (17. vek) koji je bio pod velikim uticajem zapadnih arhitektonskih elemenata i malo dalje manastir Guvernetu, posvećena Dami Anđela (16. vek), izgleda poput tvrđave, a kroz klanac se može videti Agois Joanis postavljena u 17. veku koja je od posebnog arhitektonskog značaja zbog svoje prilagođenosti divljini i neprohodnosti predela.

Istog zančaja su manastiri Panagija Odigitrija ili Gonija u Kolimbariu (17. vek), manastir Agiosa Joanisa Teologa- Stilos, Apokoronas, manastir tvrđava Device Marije Hrisoskalica na zapadnoj obali ostrva koji je sagrađen na steni, ženski manastrir Hrisopigi u Murnjesu, Agis Kiriaki u Varipetru i manastir Agios Georgios u Karidi (12. vek), su samo neki od pomenutih.
Mnogobrojni osvajači su ostavili svoj neizbrisivi trag širom regije sa spomenicima koji podsećaju na mučenje Krićana kao i na njihovu hrabrost. Tvrđava Selino u Paleohori (13. vek), Frankokastelo u Sfakiji (14 vek), ruševine kule De Molin (13 vek) u Alikjanosu, venecijanske zidine Kokolaki u Dereu i Rotonda iz Kalateni-Kisamos su neke od ruševina iz venecijanskog perioda.    
U daljem razdoblju, suočeni sa opasnošću od Turaka, najsposobnije arhitekte Venecije su stvorili neke od najboljih primera odbrambene arhitekture, kao što je tvrđava Hanje, delo Sanmikelija (1537g.), utvrđenje ostrva Suda i Gramvusa, dela Orsinija (1570g.).

Niz drugih tvrđava i kuleana, kao što je Idžedin (1872g.) u Kalami, kule u Apteri (1876g.), kule u visoravni Askifu i kula Alidakisu – Ebrosneru-Apokoronas, su podsetnik na tursku vladavinu. Poslednji koji su osvojili ostrvo nisu podizali velike građevine, ali su ipak ostavili podsetnik na užas i uzaludnost ljudske pohlepe i rata: nemačko groblje iz II svetskog rata u Malemeu gde je 4400 nemačkih vojnika sahranjeno.