Perla Krety

Zwiedzanie Chanii warto rozpoczac od zabytkowego sródmiescia, od spaceru po rozdrozach kultur. Wyruszmy spod usytuowanej w samym centrum miejskiej hali targowej, otwartej w 1913 roku i zbudowanej na miejscu weneckiego bastionu Piatta Forma.

W tym okazalym budynku wzniesionym na planie krzyza znajduje sie 76 sklepów, w których mozna zaopatrzyc sie bodaj we wszystkie produkty wytwarzane na Krecie.

Jesli zejdziemy schodami po zachodniej stronie hali, dotrzemy do handlowej ulicy Musuron, w dzielnicy Katola. Idac dalej na pólnoc, skrecamy w lewo, by dojsc do ulicy Skridlof, zwanej tez "Stiwanadika", chetnie odwiedzanej przez turystów i prowadzacej do ulicy Chalidon, na której poczatku znajduja sie budynki Towarzystwa Filologicznego "Chrisostomos" (Zlotousty) oraz Galerii Miejskiej. Ta malownicza arteria prowadzi w strone starego miasta i portu. Po drodze mijamy Plac Katedralny (Platia Mitropoleos), przy którym stoi imponujaca swiatynia Naos Isodion, kosciól katolicki oraz dawny kosciól sw. Franciszka, w którym miesci sie Muzeum Archeologiczne.

Przy koncu Chalidon, skrecamy w Karaoli Dimitriu i przechodzimy obok murów weneckich w dzielnicy Kidonia, skupiska zabytków z minionych epok.

Przechodzimy przez brame i ulica Katre docieramy do Kanewaro, by znalezc sie na warownym akropolu i zwiedzic teren wykopalisk prowadzonych na obszarze osady z epoki minojskiej. Idziemy dalej Kanewaro, skrecamy w lewo w ulice Agiu Marku, skad widac pozostalosci arkad weneckiego klasztoru i kosciola Santa Maria dei Miracoli (1615). Z akropolu Kasteli rozciaga sie widok na wenecki port z dwoma weneckimi dokami (XIV-XVI w.) i na budynek Wielkiego Arsenalu stojacy w dole, u naszych stóp.

Schodzac schodami przy koncu ulicy Ag. Marku, docieramy do Akti Enoseos (Wybrzeze Zjednoczenia) obok Wielkiego Arsenalu, w którego odbudowanych murach znajduje sie centrum wystawiennicze i konferencyjne Osrodka Architektury Sródziemnomorskiej.

W poblizu znajduje sie falochron portu weneckiego z niewielkim bastionem San Nicolo i wenecka latarnia morska, która za czasów okupacji tureckiej przebudowano, nadajac jej ksztalt minaretu.

Wedrujac dalej w kierunku zachodnim, podziwiamy panorame portu Chanii i jego weneckie budowle, zróznicowane w formie i kolorycie. Przecinajac Akti Tombazi, mijamy meczet Kiutsuka Chasana (Tzami tu Kiutsuk Chasan) z 1645 r. i wychodzimy na plac Platia Sintriwaniu, by znów znalezc sie przy ulicy Chalidon. Wzdluz Akti Kunturioti znajdziemy liczne restauracje i kawiarnie, gdzie mozemy posilic sie, nim dotrzemy do zachodniego kranca portu i twierdzy Firka. Tam wlasnie, 1 grudnia 1913 roku, odbyla sie oficjalna uroczystosc wciagniecia na maszt flagi greckiej na znak przylaczenia Krety do Grecji.

W twierdzy ma swa siedzibe Muzeum Morskie oraz Kretenskie Towarzystwo Historyczne, Etnograficzne i Archeologiczne. Spacer wokól twierdzy zaprowadzi nas do ulicy Theotokopulu. Po lewej rece dostrzezemy kosciól San Salvatore (XV-XVII w.), w którym miesci sie Kolekcja Sztuki Bizantyjskiej i Post-bizantyjskiej. Tu zaczyna sie malownicza dzielnica Topanas ("top hane" nazywali Turcy znajdujacy sie tu kiedys wenecki sklad amunicji). W zaulkach i waskich uliczkach tej dzielnicy mozna podziwiac architekture wenecka i turecka. Przy koncu Theotokopulu wchodzimy w ulice Duka, by znalezc sie w centrum arystokratycznej dzielnicy weneckiego miasta.

Mozna tu podziwiac okazale domy weneckiej i tureckiej szlachty. Wyjatkowo piekne budynki przy ulicy Theofanus zostaly odnowione i pelnia dzis role hoteli.

Wyróznia sie wsród nich pietnastowieczny, wzniesiony przy Moschon, palac rodziny Renier, Palazzo, z domowa kapliczka pod wezwaniem sw. Mikolaja, imponujaca brama z lacinskimi napisami i herbem rodziny. Idac dalej ulica Zambeliu, zostawiamy po prawej rece dawna dzielnice zydowska, Owriaki, z odnowiona - i stanowiaca na Krecie wielka rzadkosc - synagoga. Przechodzimy obok wielu publicznych i prywatnych budynków z okresu panowania weneckiego i tureckiego, miedzy innymi obok budynku tureckiej lazni (hamamu). Lubiana przez turystów ulica Kondilaki krzyzuje sie z ulica Zambeliu i prowadzi poza obszar starego miasta.

Zegnajac miasto sredniowieczne, turysta dociera do bastionu Schiavo, przechodzi przez maly, uroczy placyk na ulicy F. Portu, by znalezc sie z powrotem na ulicy Chalidon przy Stiwanadika.

Na wschód od portu, przy placu Splantzia stoi kosciól Agiu Nikolau (1204) z charakterystyczna wiezyczka minaretu oraz kosciól Agiu Rokku (1630). Placyk otacza dzielnica o wybitnie tureckim charakterze.

Poza historycznym i turystycznym centrum warto odwiedzic dzielnice zwana Chalepa, gdzie znajduja sie domy zamoznych mieszczan z konca XIX w. i poczatków XX w., oraz dzielnice Tambakaria. Mozna tam obejrzec palac Ksiecia Jerzego oraz dom Eleftheriosa Wenizelosa, w którym dzis ma siedzibe Narodowa Fundacja Badan Naukowych "Eleftherios K. Wenizelos" (pomnik Wenizelosa stoi na placu nazwanym jego imieniem), Szkole Francuska (1860), kosciól rosyjski pod wezwaniem sw. Magdaleny oraz kosciól Zwiastowania (Ewangelistria). Wracajac z Chalepa w strone centrum, mozna obejrzec nowsze budowle Chanii.

Na okraglym Placu Wolnosci (Eleftherias) z pomnikiem Eleftheriosa Wenizelosa posrodku, znajduje sie siedziba Urzedu Wojewódzkiego i Sadów, znakomity przyklad budownictwa tureckiego.

Przy koncu ulicy Dimokratias znajduja sie biskupstwo (Despotiko) oraz siedziba Kulturalnego Centrum Metropolii Kidonii i Apokoronas, Centrum Edukacyjne, Park Pokoju i Przyjazni Miedzy Narodami, dawne Wloskie Koszary, wieza zegarowa, Ogród Miejski oraz stadion.

Tak piekne miasto, jakim jest Chania, zasluguje na miano perly Krety. Umiejetnie laczy dawne z nowym, legendarna minojska potege z wenecka blyskotliwoscia, turecka prostote z klasycystycznym przepychem, sredniowieczne piekno ze wspólczesnym rozmachem, oszczedny styl architektury ze skomplikowana forma, pierwiastki kretenskie z weneckimi, tureckie z zydowskimi, lagodny blekit morza z surowoscia skal, tradycje z nowoczesnoscia...