Gdy historia splata sie z mitem

Pamiec o najodleglejszej przeszlosci wyspy, zarówno o czasach, gdy pismo nie istnialo, jak i o czasach opisanych pismem, którego nie zdolano jeszcze rozszyfrowac, przetrwala w mitach.

Najstarsze zródla przypisuja Minosowi, pierwszemu królowi Krety, synowi Zeusa i nimfy Europy, zalozenie najwazniejszych miast na wyspie: Kidonii, lezacej na zachodzie wyspy, na przeciw Peloponezu, Knossos, w centralnej czesci wyspy, i Fajstos na poludniu. Jak bardzo jednak mit odbiega od rzeczywistosci? O okresie neolitycznym (6100- 3500/2900 p.n.e.) wiemy niewiele ponad to, ze istnialo osadnictwo w jaskiniach i na równinach pólnocnej czesci dzisiejszego regionu Chanii. Pozostalosci po okresie minojskim (2800-1200 p.n.e.), osady i miejsca pochówku, znajdujemy natomiast na calym obszarze zachodniej Krety.

W Debla (Waripetro) istniala najstarsza z odkrytych dotychczas osad, z pózniejszych czasów pochodzi osada w Nerokuru nieopodal Sudy.

Najwieksza i najdluzej zamieszkiwana osada zachodniej Krety to Kidonia odkryta na wzgórzu Kasteli, jednej z dzielnic dzisiejszej Chanii. Podczas prac wykopaliskowych odslonieto wyjatkowo cenne pod wzgledem architektonicznym budowle oraz przedmioty (eksponowane obecnie w muzeum w Chanii). Odkryto takze liczne miejsca pochówków, glównie z okresu póznominojskiego, na przyklad groby w Maleme, w Filaki albo w Stilos.

Przypuszcza sie, ze Dorowie dowodzeni przez Altajmenesa, syna króla Argos, dotarli z Peloponezu na zachodnie wybrzeze Krety okolo roku 1100 p.n.e. i osiedli tu, by nastepnie wyruszyc dalej, na Rodos.

W historii Krety rozpoczal sie wówczas tzw. okres hellenski, podczas którego na terenie dzisiejszego województwa Chanii powstaly liczne miasta-panstwa. Najwieksze znaczenie miala Kidonia, lezaca na terenie wspólczesnej Chanii. W roku 524 p.n.e. skolonizowali ja Samijczycy, a we wladanie Egipcjan przeszla w 519 roku p.n.e. Najsilniejsza pod wzgledem politycznym, wojskowym i ekonomicznym, pozostawala w nieustannych konfliktach z innymi duzymi miastami regionu, takimi jak sasiednia Aptera, na poludnie od Zatoki Sudy, Polirrinia, na pólnoc od dzisiejszego Kisamos, czy Falasarna, na wybrzezu zachodnim.

Sklócone miasta potrafily jednak zjednoczyc sily w obliczu zagrozenia zewnetrznego, dzieki czemu w 74 r. odparly atak floty rzymskiej w Zatoce Chanii. Niestety Kreta nie cieszyla sie tym zwyciestwem dlugo...