Bajkowe piekno, magia przyrody

Gdybysmy chcieli opisac województwo Chanii jedna charakterystyczna cecha, nazwalibysmy je Kraina Wawozów. Niewatpliwie najbardziej znanym wawozem jest Samaria, zwany takze po prostu Wawozem (Farangas).

Jego dlugosc liczy 16 kilometrów, szerokosc od 3,5 do 150 metrów, a strome sciany osiagaja wysokosc 500 metrów. Wawóz dostepny jest dla turystów od maja do pazdziernika - na jego przejscie trzeba poswiecic 5-6 godzin.

Obszar wawozu objety jest ochrona jako park narodowy - rosna tu rzadkie gatunki kretenskiej flory, od cyprysów i sosen po lebiodke dyptamowata i dzikie kwiaty, zyja tu kretenskie dzikie kozy "kri kri". Wielkie wrazenie robia wapienne formacje tektoniczne widoczne na zboczach. Wawóz Agia Irini w Selino ma dlugosc 7,5 km, w najwezszych miejscach jego szerokosc wynosi 10 m, a strome sciany osiagaja wysokosc 500 m. Cecha charakterystyczna tego wawozu jest bardzo bogata roslinnosc.

Wawóz Imbros w Sfakia takze nalezy do najbardziej imponujacych, najglebszych i najwezszych wawozów na Krecie. Ma dlugosc 7 km, szerokosc miejscami nie wieksza niz 2 m, i sciany wysokie na ok. 300 m.

W niektórych odcinkach, na wysokosci 30-40 m, sciany zblizaja sie do siebie, zostawiajac przeswit o szerokosci 2-3 m, co sprawia, ze wawóz przypomina tunel.

Topolia jest majestatyczny i dziki, wyróznia go niosace sie po nim niezwykle echo. Ma dlugosc 1,5 km, szerokosc od 5 do 50 m, a pionowe sciany siegajace 300 m kryja liczne, przypominajace jaskinie, jamy. W okolicy jest takze wiele innych wawozów, nie tak znanych jak wymienione, choc równie pieknych i dzikich, np.

Tripiti, Klados i Eligia w okolicach Samarii, Aradena, Katre, Asfendu, Agiu Nektariu oraz Kallikrati w Sfakia czy Theriso w poblizu Chanii - jedyny, który mozna pokonac samochodem, Rokka i Polirrinia w Kisamos, Boriana w Karanu oraz Diktamos w Keramia - jedyny usytuowany w kierunku wschód-zachód.

Województwo Chanii mozna by nazwac tez Kraina Jaskin, gdyz jest ich na jego terenie - ladowych i morskich - ponad 1500. Wyróznia sie sposród nich majaca wejscie pod woda, zbadana tylko czesciowo jaskinia Elefantos w poblizu Plaka w rejonie Apokoronas.

Poza imponujacymi bialymi i czerwonymi stalaktytami jaskinia znana jest w swiecie z odkrytych tu kosci niespotykanych gdzie indziej sloni (Elephas Chaniensis) oraz karlowatych jeleni, które zyly przed dziesiatkami tysiecy lat. Jaskinia Sfakia, znajdujaca sie w poblizu wioski Asfentu ma szczególne znaczenie dla historyków z uwagi na wyryte na jej scianach napisy pochodzace z pradawnych czasów.

Warto wspomniec o jaskini-przepasci "Tzani" w Omalos majacej dlugosc 2,5 kilometra i o licznych przepasciach w Lefka Ori. Gurguthakas ma glebokosc 1208 m i jest najwieksza przepascia na Balkanach.

Kryje w swym wnetrzu zródla, wodospady i rzeki.

W jaskini Arkudas, czyli "niedzwiedz" (zwanej tez Panagias Arkudiotissas), usytuowanej niedaleko klasztoru Guwerneto (Akrotiri), znajduje sie stalagmit przypominajacy ksztaltem niedzwiedzia, zbiornik "swietej wody" wydrazony przez krople i kapliczka Ipapanti. Warto tez odwiedzic jaskinie Agiu Ioanni tu Erimiti na terenie klasztoru Guwerneto oraz Agia Sofia w Topolia, z kosciolem o tej samej nazwie - okazala jaskinie z licznymi stalagmitami sklepiona na wysokosci 20 m i majaca srednice 70 m, obszerna Agiu Ioannu Erimiti w Spilia Kisamu z kosciolem o tej samej nazwie, i cuda czyniacymi stalagmitami i stalaktytami, a takze Demonospilios na zboczach wawozu Samaria w Gigilos i wiele innych mniejszych jaskin, takich jak Skurachlada w Keramia, Samonas, Kurnas czy Melidoni.

Piekno krasowych terenów to zaledwie jedna z tutejszych atrakcji. Województwo dysponuje 350. km wybrzezy, gdzie znajduja sie niezliczone plaze, zarówno puste i dziewicze, jak i zagospodarowane i licznie odwiedzane przez turystów z róznych stron swiata.

Plaza w Nea Chora (jedyna zagospodarowana plaza w miescie Chania), w Chrisi Akti, Agii Apostoli, Agia Marina, Platanias, Gerani, Maleme, Kolimwari, Kisamos, w Paleochorze, Frangokastelo, Kaliwes, Almirida, Georgiupolis, Kawros sa plazami zagospodarowanymi i oferu ja gosciom szeroka game uslug oraz wszelkie wygody i udogodnienia.

Mniejszy tlok i dzikie wybrzeza o czystym piasku i zielononiebieskiej wodzie znajda milosnicy przyrody z dala od osrodków turystycznych. Na przyklad w Falasarna.

Tamtejsza piaszczysta plaza o dlugosci 3 km, zdobyla w roku 2002 miano najlepszej plazy europejskiej. Idac nia, dotrzemy po krótkim marszu do ruin starozytnego portu. Równie piekna jest plaza na Elafonisi, malej wysepce (najwyzsze wzniesienie zaledwie 20 m n.p.m.) polaczonej z ladem plytkim (0,6-0,9 m) "przejsciem" o dlugosci ok. 800 m, zwanym "perazma".

Znajduje sie tam zbiorowy grób zalogi austriackiego statku "Imperatrice", który zatonal w 1907 roku. W pobliskiej Kedrodasos mozna cieszyc sie urokami piaszczystej plazy sasiadujacej z cedrowym lasem. Plaza w Sugii pokryta jest otoczakami, a wzdluz brzegu nad krystaliczna woda znajduje sie wiele jaskin. Balo kusi egzotyczna laguna, mialkim bialym piaskiem i plytka zielona woda otaczajaca malenka wysepke Tigani. Kapiel mozna tu polaczyc ze zwiedzaniem weneckiej twierdzy na wyspie Imeri Gramwusa. Okolice malej kamienistej plazy w Menies, nieopodal ruin starozytnej swiatyni Diktinny, sa wymarzonym miejscem na spacery. Za wyjatkowe i szczególnie piekne zakatki województwa uwazane sa: rejon Madara oraz dzikie góry Lefka Ori, siegajace 2000 m n.p.m. i bedace prawdziwym wyzwaniem dla spacerowiczów i amatorów wspinaczki, którzy znajda tu ksiezycowe krajobrazy, niskopienna roslinnosc, bogactwo dzikich kwiatów i zapierajace dech w piersi widoki.

Niezwyklym miejscem na wyspie jest takze jezioro Kurnas, lezace w poblizu wioski o tej samej nazwie, nieopodal granicy z województwem Rethimno. Jezioro polozone jest na wysokosci 20 m npm, jego obwód liczy 3,5 km, a maksymalna glebokosc - 23 m. W jego spokojnych wodach, obrzezonych lozinami i mirtem, odbijaja sie stojace wokól góry, tworzac obrazy magiczne i sprawiajac wrazenie, ze jezioro jest jeszcze glebsze. Oto dlaczego powstala legenda mówiaca, ze jezioro nie madna.